سێرڤەری وێنەی ئەم سایتە لە هەڵوێستێكی نامەسئولانەدا وێنە ئەپلۆدكراوەكانی سەر هەندێ لە بابەتەكانی ئەرشیڤی ئەم سایتەی گۆڕیوە، ئێمە لێرەوە هەم دوپاتی دەكەینەوە كە ئەو وێنانە تەعبیر لە بۆچونی ئێمە ناكەن و هەمیش ئەو هەڵوێستەی ئەو سێرڤەرە بیانییە ڕەتدەكەینەوە، لێرەدا جێی خۆیەتی سوپاسی سێرڤەری بلۆگفا بكەین كە تا هەنوكە بێ سانسۆر و دەستكاری بابەتەكانی ئێمەی پەخش كردوە
نوسینی قەدری گیورسەل-ستوننوس لە میللیەتی توركیایی
و: سەروەر سالار چوچانی
كورد لە سوریادا دەژین، كە ئەو شۆڕش و ڕاپەڕینەی بە "بەهاری عەرەبی" ناسراوە دەیكوتێت، هەروەها لە عێراقیش. كورد لە ئێرانیشدا هەن، كە ناڕاستەوخۆ لەژێر كاریگەرییەكانی بەهاری عەرەبیدایە، هەروەها لە توركیاش.
بەم شێوەیە، گومانی تێدا نییە بەهاری عەرەبی بە قوڵی كار لە كوردیش دەكات و ئەم كارلێكردنەشیان لەو وڵاتانەی تێیدا دەژین ڕەنگدەداتەوە.
هەینی ڕابردو لە زانكۆی بلگە لە ئەستەنبوڵ كۆنفرانسێك بەسترا بەناوی "ئاسۆ هەرێمییە نوێیەكانی كورد". باش بو دەرفەتمان بۆ ڕەخسا لەبارەی دۆخی كورد لە هەریەكە لە سوریا و ئێران و عێراق گوێ بۆ پسپۆڕان ڕادێرین . هەر بەو هۆیەوە ئەم تێبینییانە لای بەندە گەڵاڵە بوە:
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
و: سەروەر سالار چوچانی
یەكێتی نیشتمانی كوردستان پێشنیاری دابینكردنی خانو دەكات بۆ ئەو مەسیحییە هەژارانەی توندوتیژی تائیفی نزیكەی دەیەیەكە لە شوێنی خۆیان هەڵكەندراوان. بەڵام هەندێك لا لە پاڵنەرەكانی پشت ئەم هەوڵە دەپرسن.
لەوەتەی 2003 و داگیركردنی عێراق لەلایەن ویلایەتە یەكگرتوەكانەوە، مەسیحییەكان بونەتە ئامانجی توندوتیژیی ئیسلامییە توندڕەوەكان. دەوترێ زیاتر لە 200,000 یان وڵاتیان بەجێ هێشتوە.
ئەوانەشی ماونەتەوە، لەبەردەم هەڕەشەی پەلاماردان، وەك ئەو پەلامارەی قاعیدە لە ناوەڕاستی بەغدا كە كوژرانی 60 كەسی لێكەوتەوە.
بەم دواییانە ئەو حزبە كوردییە ئاشكرای كرد كە 200 پارچە زەوی لە شێوەی كۆمەڵگەیەكی دەروازەدار لە گوندی سێكانیان دەداتە مەسیحییەكان كە شەش میل لە باكوری كەركوكەوەیە، لەگەڵ 10,000 دۆلار بۆ هەر خێزانێك تا هانی مەسیحییە هەژارەكان بدات لەو دەڤەرەدا نیشتەجێ ببن.
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
ئا: سەروەر سالار چوچانی
سایتی تێلیكۆم پەیپەر كە تایبەت بە هەواڵەكانی مۆبایل و پەیوەندی، لە زاری وەزیری پەیوەندییەكانی عێراقەوە ئاشكرای كرد كە ساڵًی داهاتو كۆمپانیایەكی تری مۆبایل لە عێراق مۆڵەتی كاركردن وەردەگرێت و دەكەوێتە كێبڕكێ لەگەڵ زەین و ئاسیا سێڵ و كۆڕەك تلیكۆم. محەمەد عەللاوی وەزیری پەیوەندییەكانی عێراق لە ئەستەنبوڵەوە بە ڕۆیتەرزی وتوە كە ئەو پێشبینی دەكات لە سەرەتای ساڵی 2012 ەوە كۆمپانیا نوێیەكە دەست بەكار بكات. ئەو ووەزیرە عێراقییە هیواخواز بوە كۆتایی ئەمساڵ پەرلەمانی عێراق یاسای كەرتی تەلەفۆن و پەیوەندییەكان پەسەند بكات كە هەنگاوێكی گەورە دەبێ لە ڕێگای پەرەپێدانی مۆبایل و پەیوەندییەكان لە عێراقدا. كەرتی تەلەفۆن و پەیوەندییەكانی ئێستا پشت بە یاساكانی سەردەمی سەدام حسێن دەبەستێ.
ئا: سەروەر سالار چوچانی
لەگەڵ ڕودانی بومەلەرزەكەی شاری واندا چەندین وڵات و لەناویاندا ئیسرائیل و ئەرمینیا ئامادەیی خۆیان بۆ هاریكاری لێقەوماوانی ئەو ڕوداوە دەربڕی، كەچی توركیا هاریكارییە نێودەوڵەتییەكانی ڕەتكردەوە. ئەمەش جێگەی سەرسوڕمان بو، چونكە لە حاڵەتی ڕودانی كارەساتی لەو جۆرەدا وڵاتان خۆیان داوای هاریكاری دەكەن چ جای ئەوەی ڕەتی بكەنەوە. لەم بارەیەوە سایتی ئینتەرئەكتڤ ئەنەلایسس ئەیجنسی ئاماژەی بە بۆچونی شرۆڤەوانێكی ئەرمەنی كردوە بەناوی Karen Bekaryan كە ڕۆژی سێشەممەی ڕابردو لە پرێس كۆنفرانسێكدا لە یەریڤان وتی "توركیا لە ئۆپەراسیۆنی دژی كورد بەردەوامە و ئێستا بەهۆی بومەلەرزەكەوە ڕای گشتی جیهانی وەك مەسەلەیەكی دوەمی و لاوەكی بۆ ئۆپەراسیۆنەكە دەڕوانێ، توركیاش ئەم هەلە دەقۆزێتەوە تا بە ئارەزوی خۆی و بێ كۆت و بەند لە دژی كورد دەست بداتە چالاكی، ڕێك وەك ڕوداوەكانی كاتی جینۆسایدی ئەرمەنییەكان".
ڕۆژنامەی یەوم سابعی میسری دەڵێ هەندێ لە ڕۆژنامەنوس و نوسەرە توركەكان بومەلەرزەكەی شاری وانیان كردۆتە بابەتی هێرشە كردنە سەر كورد، لەوانەش ئاماژەی كردوە بە چەندین سەردێڕی شۆڤێنیانە، وەكو: "ئەو بومەلەرزەیە غەزەبی خوای گەورەیە لەسەر كوردەكان"، "با پەكەكە كوردەكانی وان ڕزگار بكات"، "با دەوڵەت لە بومەلەرزەكەی واندا دەستێوەردان نەكات، ئەوە كاری پارتی ئاشتی و دیموكراسییە"، "واز لە كورد بهێنن و چارەنوسیان مەگۆڕن".
هەر لەو چوارچێوەیەدا ئاماژەی بە چەندین بەسەرهاتی سەیر كردوە، بۆ نمونە: حەنیفە كایای تەمەن 23 ساڵان لە ساڵی 1999 و ڕودانی بومەلەرزەكەی ئەستەنبوڵ دوای 8 سەعات لەژێر داروپەردوی خانویەكی وێراندا بە زیندویی دۆزرایەوە ئەویش دوای ئەوەی دایك و باوكی لەناوچون. دوای ئەوەی پەیمانگای مامۆستایانی تەواوكرد لە شاری وان وەك مامۆستایەك دامەزرا، كەچی لەم بومەلەرزەیەدا بە مردویی لەژێر داروپەردوی خانویەكدا دۆزرایەوە.
هاوڵاتییەكی تریش بەناوی ئۆكای یەشار توشی شیرپەنجەی خوێن ببو، دوای ئەوەی ماوەی دو ساڵ چارەسەری پزیشكی بۆ كرا لە شیرپەنجە ڕزگاری بو، كەچی لە بومەلەرزەكەی واندا گیانی لەدەستدا.
قوتابییەكی زانكۆش دوای بەسەربردنی 61 سەعات لەژێر داروپەردوی خانویەكی وێرانبودا بە زیندویی دۆزرایەوە.
ئەمە وتارێكی ڕوشەن شاكرە لە ڕۆژنامەی ڤەتەنی توركیدا، تێیدا دەڵێ دەمەوێ سێ پرسیار لە خوێنەر بكەم:
1-كورد كۆمەڵگەیەكی ئایینپەروەرە، كەواتە چۆن ڕێكخراوێكی بێ دینی ماتریالیستی وەك پەكەكە توانیویەتی لەناو كورددا بمێنێتەوە؟
2-دەوڵەت زۆر جار كارتی ئایینی بەكارهێناوە بۆ سەرنجڕاكێشانی كورد، بۆ هەمو جار شكستی هێناوە؟
3-چەندەها ڕەوتی وەك نەقشبەندی و قادری و بزوتنەوەی نور دەستیان داوەتە چالاكی لە باشوری ڕۆژهەڵات (كوردستان)ی توركیا، بۆ نەیانتوانیوە ببنە بەدیلی پەكەكە؟
نوسەر دەڵێ وەڵامی من ئەوەیە ڕەوتە ئیسلامییەكان بەدەستهێنانی مافەكانی كوردیان نەخستۆتە چوارچێوەی بەرنامەی خۆیانەوە، بۆیە نەیانتوانیوە سەرنجی كورد ڕابكێشن. بۆ نمونە بزوتنەوەی نور، كە دامەزرێنەرەكەیان بەدیعولزەمان سەعید نورسی بوە كە كورد بوە و تەنانەت زۆرێك لە پەیامەكانی بەناوی "سەعیدی كوردی" یەوە نوسیوە، كەچی ئێستا ئەو بزوتنەوەیە باسی كورد و مافەكانی ناكەن.
هەروەها دەوڵەتیش كاتێك كارتی ئایینی بەكارهێناوە، بۆ نمونە دروستكردنی حیزبوڵڵا لە ناوچە كوردییەكان، مەبەستی نەبوە پێگەی ئەم لایەنە ئایینیانە لەناو كورددا بەهێز بكات، بەڵكو ویستویەتی وا بكات ببێتە لایەنێكی دژی پەكەكە و وا بكات پێكدادان بكەن و بەمجۆرە سیاسەتەكە تەنیا بریتی بوە لە بەگژیەكداكردنی كورد.
بەمجۆرە خەڵكە ئایین پەروەرە ڕاستەقینە كوردەكان تەنها مابونەوە لە مەیدانەكەدا و دەوڵەت نەیتوانی سودیان لێ وەربگرێت. بەڵام لایەنە كوردییەكان (بەتایبەت پەكەكە) لەدوای نەوەدەكانەوە لە ڕەوتی ماتریالیستی دوركەوتنەوە و خۆیان لە خەڵكە ئایینپەروەرەكەش نزیك كردەوە و لە ڕیزەكانی خۆیاندا جێیان كردنەوە.
هێرشەكەی هەكاری كە تێیدا زیاتر لە 24 سەربازی تورك كوژران، ڕۆژی 19ی ئۆكتۆبەری كردە خوێناویترین ڕۆژی سوپای توركیا لە شەڕی پەكەكەدا و گەلێ كاردانەوەی ناوخۆیی لێكەوتەوە. لەم بارەیەوە و بەپێی ڕاپۆرتی سایتی ڕۆژنامەی حوڕییەتی توركیایی ،دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی پارتی نەتەوەپەرستی مەهەپەی توركیایی لە پەیامێكی نوسراودا داوای كرد حاڵەتی كت و پڕی لە باشوری ڕۆژهەڵات (كوردستان) ی توركیا ڕابگەیەنرێت و هێرشی زەمینی بكرێتە سەر باكور (كوردستان) ی عێراق و ناوچەیەكی بێ چەك تێیدا بێتە دامەزراندن و هێزی پێشمەرگەش سزا بدرێ چونكە پەنای پەكەكە دەدات.
سەرۆكی مەهەپە وتویەتی ئەم كارانەی پەكەكە بەهۆی سیاسەتەكانی ئاكەپە و ئەردۆگانەوەیە كە گفتوگۆ و سازش و ئاگربەست لەگەڵ ئەو ڕێكخراوە دەكات و پێشمەرگەی باكوری عێراقیش لە ئامێز دەگرێ.
هەر لەو بارەیەوە كەمال كلیچدار ئۆغلوی سەرۆكی پارتی گەلی كۆماری ئەردۆگانی بە كەسێكی بێدەسەڵات ناوبرد بەوەی لە دو ڕۆژدا 35 كەسی وڵاتەكەی دەكوژرێن و كارێكی ئەوتۆ ناكات، بۆیە داوای لە پەرلەمان كرد ئەركی پاراستنی وڵات لە ئەستۆ بگرێت، چونكە بە قسەی ئەو حكومەت ئەو كارەی پێناكرێ.
مەسەلەی كوشت و بڕی ئەرمەنەكانی سنوری دەوڵەتی عوسمانی لە 1915 دا لە توركیا بابەتێكی ئێجگار هەستیارە و دەوڵەتی توركیا نەك هەر دانی پێدا نانێت، بگرە هەڕەشە لە هەر وڵاتێكیش دەكات ئەو بابەتە بوروژێنێت.
بەڵام بەپێی هەواڵی سایتی نیوزی ئەرمینیایی، ئاڵتان تان ئەندامی پەرلەمانی توركیا لەسەر لیستی حزبی ئاشتی و دیموكراسی (بەدەپە) وتویەتی دوپاتی دەكەمەوە ئەو كردەوانە جینۆسایدن و كوردیش لە چوارچێوەی دەوڵەتی عوسمانیدا بەشداری تێیاندا كردوە. ئاڵتان تان ڕەخنەی لە گەلانی مسوڵمان گرتوە كە خۆیان لەو بابەتە دەدزنەوە. تان وتویەتی دیموگرافیای توركیا شاهیدی ئەو جینۆسایدەیە، بەوەی بەر لەو كوشت و بڕە لە 1915 لە توركیادا 13 ملیۆن ئەرمەن هەبون، كەچی ئێستا و دوای ئەو ماوە درێژە تەنیا 40,000 ئەرمەن لە توركیا ماون.
فارس سنجری ئەندامی پەرلەمانی عێراق بە ئاژانسی هەواڵی كول عێراقی وتوە ئەم قەیرانەی لەسەر ئاڵای كوردستان دروست كراوە، هۆكارەكەی پێشمەرگەیە و دەیانەوێ دوای كشانەوەی ئەمریكاییەكان دەست بەسەر ئەو ناوچانەدا بگرن.
سنجری داوای لە كورد كردوە وەك عێراقی بیر بكەنەوە و بەرژەوەندی تەسكی ئیتنیكی وەلانێن، كەچی هەمانكات خۆی بە نەفەسێكی شۆڤێنی عەرەبییەوە دواوە و هێزی پێشمەرگەی لە ناوچە مشت و مڕ لەسەرەكان بە داگیركەر ناوبردوە و وتویەتی ئەم قەیرانە بۆ ئەوە دروستكراوە شەرعییەت بداتە "داگیركاریی" پێشمەرگە لەم ناوچانەدا.
سایتی ئەلجیرانی عێراقیش دەڵێ یەكێك لە هۆكارەكانی سەرهەڵدانی گرژی لە خانەقین سەردانەكەی سەرۆكی هەرێم بو بۆ ئەو شارە كە تێیدا جەختی لەسەر كوردستانیبونی دەڤەرەكە كردەوە و ئەمەش بوە هۆی ناڕەزایی بەرپرسانی بەغدا.
بەپێی هەواڵی سایتی ڕۆژنامەی "كۆریەر"ی نەمسایی، 40 چالاكوانی كورد چونەتە ناو بارەگای نوسینگەی ڕۆژنامەی زەمانی توركی لە شاری ڤیەننای پایتەختی نەمسا و داوایان لە فەرمانبەرانی نوسینگەكە كردوە بارەگاكە چۆڵ بكەن. چالاكوانەكان داوای ئازادكردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلانی ڕێبەری پەكەكەیان كردبو. ڕۆژنامەی زەمان ڕۆژنامەیەكی موحافزكاری نزیكە لە دەوڵەت و بەوە جیا دەكرێتەوە لە رشاپۆرت و بابەتەكانی تریدا لایەنگری دەوڵەت دەكات.
شیاوی وتنە لەم مانگانەی دواییدا چالاكی جۆراوجۆری پەكەكە ڕوی لە هەڵكشان كردوە، هەندێ لە چاودێران پێیانوایە ئەمە پەیوەندی بە كاریگەری بەهاری عەرەبییەوە هەیە لەسەر كوردەكان و هەنگاوەكانی ئەردۆگان نەیانتوانیوە حەماسەتی كوردەكانی وڵاتەكەی كەم بكەنەوە، چونكە هەم كردەوەكانی سنوردارن و هەم وەك چاودێران دەڵێن برینی شەڕی كورد و تورك ئەوەندە قوڵە كە وا بە زوبی ساڕێژ نابێتەوە.
جەواد بەزونی ئەندامی باڵای لیستی دەوڵەتی یاسا و هاوپەیمانی نیشتمانی لە لێدوانیدا بۆ ئاژانسی دەنگوباسی عێراق وتی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ گەلێ دەستكەوت لەدەست كورد دەدات لەوانە 17%ی بودجەی عێراق كە گەلێ پێویستە بۆیان.
بەزونی هەروەها وتبوی ئەگەر كورد دەوڵەت دابمەزرێنێ تەنها ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا دۆستی دەبێ و لە ناوچەكەدا ناتوانێ هاوپەیمان پەیدا بكات.
هەر لەو بارەیەوە مەحمود عوسمان ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەسەر لیستی هاوپەیمانی بە هەمان ئاژانسی وتبو ئەگەر هەرێمی كوردستانیش مەرجەكانی بونە دەوڵەتی تێدا بێت، ئەوا كاركەری هەرێمی و نێودەوڵەتی ڕێگەی لەدایكبونی ئەو دەوڵەتە نادەن.
بەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی یەنی شەفەقی توركی دوای ئەوەی میتی توركی شوێنەكەی بۆ دیاری دەكەن، هێزەكانی ئێران توانیویانە موراد قەرەیلان و چەند پاسەوانێكی دەستگیر بكەن و ڕەوانەی شاری ورمێیان بكەن. لە ورمێ گفتوگۆی دورودرێژی لەگەڵ بەرپرسانی ئێران ئەنجامداوە و دواتر ئازاد كراوە. هەر بەپێی ئەو ڕێككەوتنەش بوە كە بڕیاردراوە چەكدارانی پژاك لە ناوچە سنورییەكانی قەندیل دور بخرێنەوە.
یەنی شەفەق دەڵێ ئەمە یەكەمین گەشتی قەرەیلان نەبوە بۆ ورمێ، بەڵكو ساڵی 2010 ش سەردانی ئەو شارەی كردوە و لەگەڵ بەرپرسانی ئیتڵاعاتی ئێران كۆبونەوەی ئەنجامداوە و دواتر سەردانی بریندارانی پەكەكەی كردوە لە نەخۆشخانەی ئەو شارە و شەویش لە ئوتێل ئورومییە ماوەتەوە. هەر بەپێی هەمان ڕاپۆرت ساڵی 2008 پەكەكە نەخۆشخانەی خۆی لە شاری نەغەدەی كوردستانی ئێران دروستكردوە. یەنی شەفەق دەڵێ ئەم جارەی دوایی قەرەیلان كاتێك دەستگیركراوە برینداربوە بە بەركەوتنی فیشەكێك بە شانی.
شیاوی وتنە مانگی ئاب چەند بەرپرسێكی ئێرانی ڕایانگەیاند كە هێزەكانی ئێران توانیویانە قەرەیلان دەستگیر بكەن، بەڵام دواتر وتیان ئەوە تەنها دەنگۆیەك بوە.
ڕۆژنامەی تودەیس زەمانی توركی دەڵێ سەبارەت بەم هەواڵەی 12ی ئەم مانگەی یەنی شەفەق پرسیار لە ئەحمەد داودئۆغڵۆی وەزیری دەرەوەی توركیا كراوە و ئەویش وتویەتی ئێمە تەنها مامەڵە لەگەڵ لێدوانی فەرمی هەردولا دەكەین و چاوەڕێی ئەوەین. ڕۆژنامەی حوڕییەتیش ئاماژەی بەم كاردانەوەیەی داودئۆغڵو كردوە لەكاتی ئامادەسازی بۆ كۆبونەوە لەگەڵ هۆشیار زێباری.
بەپێی پەیامێكی William Roebuck كە لە 2006 بەرپرسی چاودێری بەرژەوەندیەكانی ئەمریكا بوە لە دیمەشق و بەمدواییانە لە ویكیلیكس بڵاوبوەوە، لەناو خەڵكی سوریادا كوردەكان ڕێكخراوترین و ئازاترین ئۆپۆزسیۆن و ڕێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنین و سەرەڕای هەڕەشەكان بەردەوام خۆپیشاندان دەكەن.
بەڵگەنامەكە دەڵێ ئەوەی ڕژێمی سوریای ترساندوە یەكدەنگیی كوردە لەگەڵ خەڵكە ناڕازییە ناكوردەكانی سوریا، بەوەی دروشمەكان بە عەرەبیش دەنوسن و داوای ئازادی بۆ هەمو خەڵكی سوریا دەكەن. ئوەمەش وای كردوە عەرەبەكانیش زۆر جار دروشمی "ئازادی" بە زمانی كوردی بڵێنەوە وەك هاوسۆزییەك لەگەڵ كوردەكان.
بەڵگەنامەكە دەڵێ گرنگترین خاڵی لاوازی بەشار ئەسەد ئەوەیە نازانێ چۆن مامەڵە لەگەڵ تەنگژە و قەیرانە سەرهەڵدواوەكان بكات.
بەستنی كۆنگرەی كوردستان لە دیاربەكر و جەختكردنەوە لەسەر یەكێتی گەلی كورد، توركەكانی تۆقاندوە و لێدوانی جیاوازی لێدەدەن. یەكێ لەوانە مومتاز توركۆنەیە كە گۆشەیەكی لە سەندەی زەماندا نوسیوە بەناوی "پان-كوردیزم". تێیدا دەڵێ بەڵێ لە مێژودا بەو ناوچە چیاییەی لەنێوان عێراق و ئێران و توركیادا بوە وتراوە كوردستان و بۆ گەلێكی 25 ملیۆن كەسیش هیچ شتێك لەوە ئاسایی تر نییە داوای مافی چارەنوس بكەن. دواتر دێتە سەر باسكردنی ئاستەنگەكان و ئەگەر خوێنەر وریابێت دەزانێ كە ئەوانە چەندە خاڵی لاوازن. سەرەتا دەڵێ پارچەكانی كوردستان لەڕوی زمانەوە جیاوازن بەوەی ئەوانەی ئێران بە گۆرانی و ئەوانەی عێراق بە سۆرانی و ئەوانەی توركیا بە كورمانجی قسەدەكەنز دیارە ئەمە خاڵێكی ناڕاستە چونكە لە ئێران هەرسێ شێوەزاری گۆرانی و سۆرانی و كورمانجی تێدایە. هەروەها لە عێراقیش هەر سێ شێوەزارەكەی تێدایە و لە توركیاش جگە لە كورمانجییەكان زازاییەكان هەن كە بەشێكن لە شێوەزاری گۆرانی. هەروەها دێتە سەر باسی سامان و دەڵێً كوردی عێراق ئامادە نین نەوتی خۆیان بدەنە كوردی توركیا. وەك ئەوەی كوردی توركیا خاوەنی دیجلە و فورات نەبن، كە لە داهاتودا هیچ قیمەتیان لە نەوت كەمتر نابێ. دواتر دێتە سەر ئاستەنگە سیاسیەكان و دەڵێ ئەوەی كە هەرێمی كوردستان نەیهێشت كۆنگرەكە لە هەولێر ببەسترێ لێدانێكە لە یەكێتی نەتەوەیی كورد. دیارە ئەمەش ناڕاستە، چونكە ئەمە تەنیا تەكتیكی سیاسییە و نە گەلی باشور و نە دەسەڵاتی هەرێم دژی یەكێتی نەتەویی نین.
هەر بەم بۆچونەوە كۆمێنتێكمان لە سەندەی زەمان بڵاوكردەوە.
تودەیس زەمانی توركیایی
دەموت ئاخۆ ڕێوڕەسمی سوێند خواردنی ئەندام پەرلەمانە كوردەكان لە شەممەی هاوكاتی كردنەوەی نوێی پەرلەماندا چۆن ڕوبدات.
فزولییەتەكەی من زیاتر لەسەر ئەوەبو دەبێ ئەوان سوێندەكە بە كوردی بخۆن؟ هەروەكو لە 1991 ڕویداو بەو هۆیەوە ژمارەیەكیان لێ خرایە زیندان. بەڵام وایان نەكردو سەرەنجام ڕێگەیان لە سەرهەڵدانی قەیرانێكی نوێ گرت.
لە 35 پەرلەمانتارە كوردەكە 34 یان سوێندی یاساییان خوارد، بەمەش كۆتاییان بە بایكۆتە 4 مانگییەكەیان هێنا كە وەك پرۆتستۆكردنی بەردەوامێتی لە زیندان مانی 5 ئەندام پەرلەمانی كورد بە تۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ پەكەكە ڕایان گەیاندبو. بەمجۆرە یەك لە ئەندام پەرلەمانە كوردەكان بەناوی بەنگی یەڵدز ئامادەی ڕێوڕەسمی سوێندخواردنەكە نەبو، ئەمەش پرسیاری ئەوەی وروژاند بڵێی لە حزب وەدەر نەنرابێ دوای بڵاوبونەوەی وێنەی تایبەت بە خیانەتی هاوسەرێتی لە شاری بۆدروم.
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
سایتی تەلەفزیۆنی ئەلجەزیرە دەڵێ لێدوانی ئەم هەفتەیەی ئەردۆغان دەربارەی پەكەكە زۆر جیاوازە لە هی هەفتەی پێشوی. چوارشەممەی ڕابردو لەبەردەم ئەندامانی حزبەكەیدا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان گفتوگۆی لەگەڵ پەكەكە ڕەتكردوە و بە ڕێكخراوێكی دڕندە وەسفی كردو داوای لە كوردەكانی توركیا كرد لە دژی ئەو ڕێكخراوە ڕاپەڕن. كەچی ئەم هەفتەیە لەناو فڕۆكەكەیدا و لەكاتی گەڕانەوەیدا بۆ توركیا لە مەقدۆنیاوە ئەردۆغان بە ڕژنامەنوسانی وت كە ساڵی پار بە نهێنی گفتوگۆی لەگەڵ پەكەكە ئەنجامداوە و بۆ ئەم مەبەستەش حەقان فیدانی سەرۆكی میتی ناردبو بۆ ئۆسلۆی پایتەختی نەرویج تا لەگەڵ پەكەكە كۆببێتەوە. ئەردۆغان وتی كاتێ ئەو مەسەلەیە دزەی كردە ناو مێدیا من هیچ توشی شۆك نەبوم چونكە دەزگای هەواڵگری بۆ كاری لەو جۆرە دروست بوە.
دەربارەی گفتوگۆ لەگەڵ پەكەكە لە داهاتودا، ئەردۆغان بە ڕۆژنامەنوسانی وتوە ئەگەر كەش لەبار بێت دور نییە دەست بە گفتوگۆ بكەینەوە.
سەرەڕای ئەوەی توركیا هەمیشە حكومەتی هەرێم تاوانبار دەكات كە پەنای پەكەكەی داوە و داوای لێدەكات دەریان بكات، سەربازێكی تورك كە 38 ڕۆژ لای پەكەكە زیندانی بوە ڕاستییەكان ئاشكرا دەكات و دەڵێ من لە ناوچە چیاییەكانی دیاربەكر زیندانی كرابوم نەك چیاكانی قەندیل. ئەو سەربازە دەڵێ بۆم دەركەوت پەكەكە زۆر بە ئاسودەیی چەندین كامپی لەناو توركیادا هەیە و خودی خۆم براومەتە چەندین بنكەیان. سەربازەكە دەڵێ یەكێ لە بنكەكان كە منی لێ زیندانی بوم بەرامبەر بنكەیەكی جەندرمە بو و چەكدارانی پەكەكە بە دوربین چاودێریان دەكردن. سەربازەكە دەڵێ شەوانە پەكەكە تیم دەنێرێتە ناو شارەكان تا پارە كۆ بكەنەوە و بڕێكی زەبەلاحی پارەی بۆ دێننەوە.
ئەوەی سەیرە و زاڵێتی پەكەكە لەناو توركیا دەردەخات ئەوەیە كە سەربازەكە دەڵێ دوا بنكە كە منی لێبوم بەناوی بنكەی شەهید كەنداڵ لە جاددەوە نزیك بو بە ئاسانی دەنگی ئوتومبیلەكان دەهات كە تێدەپەڕین و چەندین جاریش كۆپتەری تورك بەسەر بنكەكەدا تێدەپەڕین بێئەوەی هەست بە بنكە و جوڵانەكانی پەكەكە بكەن.
هەڵاتنی ئەو سەربازە بەهۆی ساویلكەیی كەسێكەوە بوە بەناوی حەمزە كە تازە پەیوەندی بە پەكەكە كردوە بەوەی ڕێگەی داوە سەربازەكە بە تەنیا بچێتە توالێت و ئەمیش هەلەكەی قۆستۆتەوە و بەرە و ڕێگاكە هەڵاتوە و سواری ئوتومبیلێك بوە و هەڵاتەوە.
5ی ئەم مانگە لێكۆڵەری سیاسی تورك ئەمروڵڵا ئۆسلو بابەتێكی بەو ناونیشانەی سەرەوە لە سایتی ڕۆژنامەی تودەیس زەمانی توركیاییدا بڵاوكردۆتەوە. تێیدا دەڵێ لەكاتێكدا ڕوبەڕوبونەوەكانی پەكەكە و توركیا بەرەو توندتر دەچن، پێكدادانی نێوان پەكەكە و ئێران بەرەو كەمبونەوە دەچێت و پژاك ئامادەیی دەربڕیوە چالاكییەكانی لەناو ئێراندا ڕابوەستێنێت بێئەوەی ئێران بەڵێنێكی ئەرێنی ئەوتۆ بدركێنێت.
نوسەر دەڵێ ئەم سەركەوتنەی ئێران هەرایەكی گەورەی لە نێوەندە جیاوازەكانی توركیادا ناوەتەوە و هەمو لایەك دەپرسن بۆ توركیاش ناتوانێت سەركەوتنێكی لەو جۆرە بەدەست بێنێت لەكاتێكدا وا دادەنرێت لەڕوی سەربازییەوە توركیا لە ئێرانیش بەهێزترە.
لە درێژەی بابەتەكەدا هاتوە ئەگەر لە مێدیاكانی پەكەكە ورد ببینەوە بۆمان دەردەكەوێت ئەو سەركەوتنەی ئێران سەركەوتنێكی سەربازی نییە، بەڵكو سەركەوتنێكی سیاسییە. ئێران گەیشتۆتە ئەو بڕوایەی گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە بەگشتی و ئاڵۆزییەكانی ناو سوریا بەتایبەتی وا دەكەن ئێران پێویستی بە پەكەكە بێت تا كەناڵێكی پەیوەندی لەگەڵ سوریا بدۆزێتەوە بەناو هەرێمی كوردستاندا.
بە پشت بەستن بە نوسینێكی یوسف زیاد كە ئەم بە هەواداری پەكەكە ناوی دەبات ئاماژە بەوە دەكات ڕەزامەندی توركیا لەسەر دانانی سیستمی ڕاداری ناتۆ لەسەر خاكەكەی، هەوڵەكانی ئێرانی شكست پێهێنا كە دەیسویست توركیا لە باوەشی ڕۆژاوا دەربهێنێت. بۆیە ئێران هیوای بە دۆستایەتی توركیا نەماوە و ئێستا بەدوای ڕۆڵگێڕی تر لە ناوچەكەدا دەگەڕێت تا هاوپەیمانی لەگەڵ دروست بكات كە خۆی لە شیعە و كورددا دەبینێتەوە. لەناو كوردیشدا بارزانی ئمادە نییە ئەو كارەی بۆ بكات چونكە خودی خۆی هەواداری ئەمریكایە بۆیە ئەوەی دەمێنێتەوە بۆ ئێران بریتی دەبێت لە پەكەكە. بەهۆی پەكەكەوە ئێران دەتوانێت كاریگەری لەسەر هەمو پارچەكانی كوردستان هەبێت. بەمەش ناوچەیەكی چالاكی بۆ خۆی دروست دەكات كە لە لوبنانەوە درێژ دەبێتەوە تا ئەفغانستان. نوسەر دوپاتی دەكاتەوە كە ئێران سەركەوتنی سەربازی بەسەر پەكەكەدا بەدی نەهێناوە، بەڵكو شەڕوەستانی نێوان پەكەكە و ئێران دەكرێ ببێتە سەرەتای دەستپێكردنی ئاڵۆزكاری نوێ و زیادبونی چالاكییەكانی پەكەكە لەناو توركیا و تێكدانی ئارامیی ناوخۆیی توركیا لە بەرژەوەندی ئێران.
سەروەر سالار چوچانی
دوای ساڵانێك لە نادڵنیایی و ململانێ و ناجێگیریی، وادیارە دەوڵەتی عێراق لە بەهێزبوندا بێت ئەویش بە كەمكردنەوەی توندوتیژی بە ڕادەیەك ڕێگە بە دەستپێكردنەوەی شتێك لە ژیانی ئاسایی لە وڵاتدا. كەچی لە هەمان كاتدا بواری داوە گەندەڵی بەهێز ببێت و بە دام و دەزگاكانیدا بڵاوببێتەوە. ئەمەش لای خۆیەوە بوەتە هۆی داخورانێكی زۆر لە ئاستی خزمەتگوزارییە گشتییەكاندا. حكومەتی سەرۆك وەزیران نوری ئەلمالیكیش كێشەكەی گەورەتر كردوە ئەویش بە دەستوەردان لە كەیسەكانی دژە گەندەڵێ و بەكارهێنانی لێكۆڵینەوەكان بۆ دەستكەوتی سیاسی و ترساندنی ڕەخنەگران لەپێناوی ڕێگاگرتن لە جۆری ئەو بزوتنەوە جەماوەرییەی تا ئێستا كۆتایی بە سێ ڕژێم هێناوە لە ناوچەكەدا. ئەمەش وای كردوە میسداقییەتی حكومەت لە شەڕی دژە گەندەڵیدا بەرەو ڕمان بچێت، ئەمە هاوكات لەگەڵ ئەو مەیلە ستەمكارییەی هەیەتی بوەتە باربو بۆ بەهێزكردنی ئەوانەی مالیكی ڕەخنە دەكەن. بۆ بەهێزكردنی شەرعییەتە گیرخواردوەكەی، پێویستە حكومەتی مالیكی كەمپینێكی گەورەی دژە گەندەڵی دەستپێبكات، خزمەتگوزارییەكان باشتر بكات و لایەنی لێپرسینەوە و باڵانس ڕاگرتن لە سیستمەكەیدا پێكبهێنێت.
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
ڕاپۆرتێكی ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز ئەم مانگە بڵاوبۆتەوە، باس لە كێشەی بێكاری دەكات لەناو مەسحییە ئاوارەكانی هەولێردا.
یەكێ لە ئاوارەكان كە لە بەغداوە بەرەو هەولێر هەڵاتوە و مامۆستای بەشی تەلارسازی زانكۆ بوە دەڵێ بەڵێ لێرە بە شەویش دەتوانی بێ ترس بچیتە دەرێ و ئەمەش كە سەرەتا دێیت زۆر دڵت پێی خۆشە، بەڵام دواتر كە هەست دەكەی كارێكت نییە بژێوی خۆی پێ دابین بكەی توشی بێ ئومێدی دەبی.
كامەران عەبدوڵڵا بەرپرسی بەشی ئاوارە و كۆچبەرانی پارێزگای هەولێر بە ئاژانسەكەی وتوە حاڵی حازر 900 خێزانی ئاوارەی مەسیحی لە هەولێر نیشتەجێن. ئەو وتویەتی ژمارەكە لەوە زیاتر بو، بەڵام هەندێ لە خێزانەكان یان گەڕاونەتەوە ماڵی خۆیان یاخود كۆچیان كردوە بۆ پارێزگایەكی تر.
بەڕێز عەبدوڵڵا وتویەتی حكومەتی هەرێم تا ئێستا 365 كەس لەو مەسیحییانەی لەسەر كار دامەزراندوە و 104 قوتابیشیان لە هەولێر دەستیان بە خوێندن كردۆتەوە.
ڕۆیتەرز دەڵێ هەریەك لەم ئاوارە مەسیحییانە ئەگەر لەلایەن وەزارەتی ناوخۆی هەرێمەوە مۆڵەتی مانەوەی نەبێ ناتوانێ كار پەیدا بكات، بۆ ئەوەش ئەو مۆڵەتە وەربگرێ دەبێ كەسێكی دانیشتوی هەرێمەكە كەفیلی بكات.
لەگەڵ ئەو سەختییانەی ژیانیشدا، ئەو مەسیحییانەی ڕۆیتەرز بەسەری كردونەتەوە ئامادە نەبون بگەڕێنەوە بۆ بەغدا چونكە لەوێ ژیانیان لە مەترسیدایە.
ڕۆیتەرز دەڵێ پێش ساڵی 2003 ژمارەی مەسیحییەكانی عێراق 1,5 ملیۆن كەس بوە، كەچی ئێستا كەمترە لە 600 هەزار كەس.
سەروەر سالار چوچانی
چەند ڕۆژێك لەمەوبەر زۆرێك لە ئاژانسەكانی هەواڵ ئاماژەیان بەوە كرد كە بەرهەمی نەوتی كوردستان كەمی كردەوە، بەڵام ئەمڕۆ لە ڕاگەیاندراوێكدا كۆمپانیی نەوتیی دی ئێن ئۆی نەرویجی ڕایگەیاند كە بەرهەمی كێڵگەی نەوتی تاوكێ بۆ 55000 بەرمیل لە ڕۆژێكدا بەرزكراوەتەوە و دابەزاندنە كاتییەكە بەهۆی كاری چاكسازیەوە بوە لە دام و دەزگاكانی سەر كێڵگەكاندا.
لە هەمان ڕاگەیاندراودا كە 22ی ئەم مانگە بڵاوی كردۆتەوە كۆمپانیاكە دەڵێ دوای ئەوەی لە حوزەیرانی ئەمساڵدا 103 ملیۆن دۆلارمان لە حكومەت وەرگرت، ئەم مانگەش 60 ملیۆنی ترمان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان وەرگرت.
بەپێی هەواڵی سایتی monstersandcritics دادگای باڵای ئەوروپا كە بارەگاكەی لە لۆكسۆمبۆرگە بڕیاریدا كە ئەڵمانیا مافی ئەوەی هەیە ڕێگا لە چالاكی كەناڵی ڕۆژ تیڤی بگرێت، بەڵام بۆی نییە خەڵكی مەحروم بكا لە تەماشاكردنی.
شیاوی وتنە لە ساڵی 2008 ەوە وڵاتی ئەڵمانیا قەدەغەی كردوە لە ڕێوڕەسمە گشتییەكاندا ڕۆژتیڤی پەخش بكرێت یان لەسەر خاكی ئەڵمانیا پرۆگرام بەرهەم بهێنێت.
بڕیارەكەی دادگای گشتیی ئەوروپا كە 22 ی ئەم مانگە دەرچوە دەڵێ ئەو ڕێوشوێنانەی ئەڵمانیا گرتونیەتە بەر یاسایین مادام كار لە توانایی پەخشی كەناڵەكە ناكەن لە دانیمارك.
دادگای باڵای ئەوروپا ئەوەی دوپات كردۆتەوە كە وڵاتی دانمارك تاكە دەسەڵاتە كە دەتوانێت ئەو كەناڵە دابخات. شیاوی وتنە توركیا ساڵانێكە فشار دەخاتە سەر دانمارك بۆ ئەوەی كەناڵی ڕۆژ تیڤی دابخات، بەڵام ئێستاشی لەسەربێ دانیمارك ئەو داوایە ڕەت دەكاتەوە. سایتەكە پێی وایە ئەم پێداگیرییەی دانیمارك لەپشت دژایەتی توركیاوە بوە بۆ ئەوەی Anders Fogh Rasmussen ی دانیماركی ببێتە سكرتێری گشتی ناتۆ.
ئەمە ناونیشانی وتارێكە لە سایتی ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانیدا. تێیدا دەڵێ ئەردۆگان زۆرانبازی دەكات لە بەرژەوەندی فەلەستینییەكاندا لە خواستیاندا بۆ بە دەوڵەت بون، كەچی لە ناوخۆی وڵاتەكەیدا نەیتوانیوە كێشەی كوردەكانی چارەسەر بكات. تێیدا هەروەها هاتوە ئەو پاڵەوانبازیە پڕ بۆڵە بۆڵەی ئەردۆگان لەپێناوی مافی فەلەستینییەكاندا، ناسازگارە لەگەڵ ئەو مامەڵە خراپەی لەگەڵ گەلێكی بێدەوڵەتی وەك كەمینەی كوردی وڵاتەكەی دەیكات.
گاردیان دەڵێ بێئاگا لەوەی كارەكەی دەبێتە بانێكە و دو هەوا، ئەردۆگان لە گەشتەكەیدا بۆ میسر و تونس و لیبیا بێسڵەمینەوە ئەوەی دوپات دەكردەوە كە توركیا پشتیوانیی ئاواتە مەشروعەكانی هەر گەلێكی چەوساوە دەكات لە هەر شوێنێك بن!
دەربارەی خواستەكانی ئۆباما لە توركیا دەربارەی كاردانەوەكانی توركیا بۆ شەڕی پەكەكە، گاردیان دەڵێ ئەو خوازیارە توركیا هێرشی زەمینی نەكاتە سەر باكوری عێراق بە مەبەستی ڕاوەدونانی پەكەكە لەو دەڤەرە، چونكە ئەمریكا دەترسێ ئەو ببێتە سەرچاوەیەكی تری نائارامی بە تایبەت كە ئەمریكا لە ئامادەسازیدایە بۆ كشانەوە لە عێراق.
ئەو زیادبونە نوێیەی لە ئاستی توندوتیژییەكان ڕودەدات لێدانێكە بۆ هەوڵەكان بە ئاراستەی هێمنانە كۆتایی هێنان بە یاخیبونی 27 ساڵەی پەكەكە. لە كاتی هەڵبژاردنەكانی توركیا لە ناوەڕاستی حوزەیرانەوە بەو هۆیەوە 110 كەس كوژراون، پێكداپژان و توندڕەوی ئیتنیكی زیادی كردوە و دەوڵەت دەستی بە بۆمببارانی بنكەكانی پەكەكە كردوە و باسیش لە ئۆپەراسیۆنی زەمینی دەكات بۆناو باكوری عێراق. دەبێ پەكەكە هەرچی زوترە پەلامارەكانی ڕاگرێت و دەوڵەتیش هەوڵی كۆنترۆڵكردنی ئەو هەڵچونانە نوێیانە بدات. شەڕی گەرم و تاكتیكی سەربازی لە 1990 كاندا كێشەی كوردیان چارە نەكردوە و ئێستاش نایكەن. چارەسەر لەوەدایە پێشڤەچون بكرێت لە چاكسازی لە بوارەكانی دەستور و زمان و یاساكاندا. بە سەرنجدان لەم توندوتیژییانەی دوایی، گەڕانەوە بۆ دینامیكییەتێكە ئەرێنی پێویستی بە هەنگاوی گەورەیە لە ئەندێشەی ستراتیجیی هەردولادا. نابێ هیچ لایەكیان ڕێگە بدات بەرەو ململانێی سەربازی پەلكێش بكرێت كە خۆی لە خۆیدا هۆكاری كوژرانی زیاتر لە 30,000 كەسە لە 1984 ەوە.
بۆ خوێندنەوەی درێژەی ئەم بابەتە كلیك بكە
بەپێی هەواڵی سایتی ترێندی ئازەربایجانی، بڕیارە فەرەنسا هاریكارییەكانی زیاتر بكات بۆ توركیا لە جەنگەكەیدا لەگەڵ پارتی كرێكارانی كوردستان.
سایتەكە دەڵێ لەكاتی سەردانی وەزیری ناوخۆی فەرەنسا بۆ توركیا لە هەفتەی داهاتودا هەردو وڵات ڕێككەوتننامەیەكی ئەمنی ئیمزا دەكەن لە بواری شەڕی دژە تیرۆردا و پێدەچێ یەكێ لە بەندەكانی ئەو ڕێككەوتنە ئەوە بێت فەرەنسا هەڵسێ بە ڕادەست كردنەوەی ئەندامانی پایەبڵندی پەكەكە بە توركیا.
پەكەكە لەلایەن ویلایەتە یەكگرتوەكان و یەكێتی ئەوروپاوە بە ڕێكخراوێكی تیرۆریستی تۆمار كراوە.
